Kitap Hakkında

Tefsîru’l-Kur’âni’l-Azîm ve Safvetü’t-Tefâsîr’in Kur’ân İlimleri Açısından Mukayesesi adlı çalışma, kavramsal çerçevede Kur’ân ilimleriyle ilgili temel bilgileri sunarken, bu iki tefsirin söz konusu alanlara yönelik yaklaşımlarını tespit etmeyi amaçlayan karşılaştırmalı bir araştırmadır.

Ulûmü’l-Kur’ân konularına dair kavramlar, müfessirler arasında çeşitli görüş ayrılıklarına yol açmaktadır. Bu durum bazı problemlere sebebiyet vermekte olup özellikle müfessirlerin ilmî birikimleri, mensup oldukları mezhep ve yaşadıkları dönemin ilmî atmosferi, Kur’ân ilimlerine ilişkin terimlere yaklaşımlarında farklılıkların ortaya çıkmasına zemin hazırlamaktadır. Bu sebeple farklı dönem ve metodolojik zeminde kaleme alınmış olan tefsirlerin ulûmü’l-Kur’ân terimlerine bakışlarında ihtilâf bulunup bulunmadığının tespiti önem arz etmektedir. Bu bağlamda çalışmada, İbn Kesîr’in (öl. 774/1373) rivâyet ağırlıklı Tefsîru’l-Kur’âni’l-Azîm’i ile Muhammed Ali es-Sâbûnî’nin (1930–2021) derleme ve özet mahiyetindeki Safvetü’t-Tefâsîr’i; ulûmü’l-Kur’ân konularına yaklaşımları bakımından incelenmiştir.

Araştırmanın ulaştığı bulgular, Tefsîru’l-Kur’âni’l-Azîm ile Safvetü’t-Tefâsîr’in ulûmü’l-Kur’ân meselelerine yaklaşımlarında, müfessirlerin ilmî yönelimlerinin ve yöntemsel tercihlerinin tefsir anlayışlarına doğrudan yansıdığını ortaya koymuştur. Tefsîru’l-Kur’âni’l-Azîm’de Kur’ân ilimlerine dair birçok konu, rivâyet merkezli bir yaklaşım çerçevesinde ele alınmış; güvenilir kabul edilen nakillere bağlı kalındığı ve zorlama yorumlardan özellikle kaçınıldığı görülmüştür. Buna karşılık Safvetü’t-Tefâsîr’de ulûmü’l-Kur’ân’a ilişkin meselelerin büyük ölçüde derleyici bir yöntemle, farklı tefsir kaynaklarından faydalanılarak işlendiği; yer yer müellifin kişisel değerlendirmelerine de yer verdiği tespit edilmiştir. Çalışmanın temel referanslarını adı geçen iki tefsir oluşturmakla birlikte, müfessirlerin diğer eserlerinden ve klasik ile modern tefsir literatüründen de yararlanılmıştır.

Üç bölümden oluşan bu çalışmanın giriş kısmında araştırmanın konusu, amacı, yöntemi ve kaynakları ele alınmıştır. Birinci bölümde İbn Kesîr ve Muhammed Ali es-Sâbûnî’nin hayatları ve yaşadıkları sosyo-kültürel ortam incelenmiş; ikinci bölümde Tefsîru’l-Kur’âni’l-Azîm ile Safvetü’t-Tefâsîr, kaynak ve yöntem açısından karşılaştırılmıştır. Üçüncü bölümde her iki tefsir, ulûmü’l-Kur’ân konuları çerçevesinde mukayese edilmiş; sonuç başlığında ise elde edilen bulgular değerlendirilerek araştırmanın neticesinde ulaşılan bulgular sunulmuştur.