Kitap Hakkında

Günümüzde karar problemleri; artan veri hacmi, farklılaşan veri yapıları, belirsizlik ve çok sayıda kısıtın eş zamanlı olarak değerlendirilmesi gerekliliği nedeniyle giderek daha karmaşık bir nitelik kazanmaktadır. Bu değişim, karar süreçlerinde yalnızca veriye ulaşmayı değil, verinin uygun nicel yöntemlerle analiz edilmesini, anlamlı örüntülerin ortaya çıkarılmasını, alternatiflerin değerlendirilmesini ve elde edilen bulguların karar süreçlerini destekleyecek bilgiye dönüştürülmesini gerekli kılmaktadır. Bu bağlamda Nicel Karar Verme Yöntemleri, farklı problem yapılarını sistematik ve analitik bir çerçevede ele almaya olanak sağlayan önemli bir çalışma alanı olarak öne çıkmaktadır.

Veriden Karara: Nicel Yöntemler ve Analitik Uygulamalar başlıklı bu kitap, Nicel Karar Verme Yöntemleri odağında farklı yöntemsel yaklaşımları ve uygulama alanlarını bir araya getirmektedir. Kitabın temel yaklaşımı, nicel yöntemleri yalnızca matematiksel, istatistiksel veya hesaplamalı teknikler olarak ele almak yerine; verinin analizinden kararın desteklenmesine uzanan bütüncül bir sürecin bileşenleri olarak değerlendirmektir. Bu doğrultuda kuramsal ve yöntembilimsel tartışmalar ile gerçek veri ve problem temelli uygulamalar aynı çatı altında sunulmaktadır.

Kitabın ilk bölümünde, K-ortalamalar kümeleme yönteminin temel sorunları ve yöntembilimsel sınırlılıkları, 2020–2026 dönemi literatürü üzerinden bütüncül bir yaklaşımla değerlendirilmektedir. İkinci bölümde, ülkelerin sürdürülebilir kalkınma performanslarının zamansal ve mekânsal yapısı, 2000–2025 dönemindeki gelişim örüntüleri temelinde Dinamik Zaman Bükme (DTW) tabanlı kümeleme, istatistiksel karşılaştırmalar ve coğrafi haritalama aracılığıyla incelenmektedir. Üçüncü bölümde, uluslararası lojistik operasyonlarında araç rotalama ve

maliyet optimizasyonu, kapasite ve zaman penceresi kısıtları ile yakıt ikmali kararlarını içeren matematiksel bir model çerçevesinde ele alınmaktadır. Dördüncü bölümde, metasezgisel algoritmaların zaman serisi hiperparametre optimizasyonundaki istatistiksel güvenilirliği, farklı çapraz doğrulama stratejileri üzerinden karşılaştırmalı olarak değerlendirilmektedir. Beşinci bölümde, lise öğrencilerinin alan seçimini etkileyen ölçütlerin öncelik yapısı, bireysel Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP), bootstrap ve Bayesçi yaklaşımlar kullanılarak; belirsizlik, tutarsızlık, öncelik kararlılığı ve toplumsal farklılaşma boyutlarıyla incelenmektedir. Son bölümde ise kuantum tabanlı rastgele sayı üretimi, tek ve çoklu foton ölçümlerine dayalı kuantum devreleri aracılığıyla oluşturulan ikili sayı dizilerinin istatistiksel rastgelelik özellikleri üzerinden ele alınmaktadır.

Böylece kitap, Nicel Karar Verme Yöntemleri odağında, yöntembilimsel değerlendirmelerden veri temelli uygulamalara; kümeleme ve zaman serisi analizlerinden matematiksel modelleme ve optimizasyona; metasezgisel algoritmalardan çok ölçütlü karar verme ve Bayesçi yaklaşımlara; kuantum tabanlı hesaplama ve rastgele sayı üretimine kadar uzanan çok yönlü bir analitik çerçeve sunmaktadır. Bu yöntemsel çeşitlilik, farklı nitelikteki problemlerin uygun nicel araçlarla nasıl yapılandırılabileceğini, analiz edilebileceğini ve elde edilen sonuçların karar süreçlerinin desteklenmesinde nasıl kullanılabileceğini ortaya koymaktadır.

Kitabın bölümleri farklı veri yapıları, yöntemler ve uygulama alanları üzerine kurulmuş olmakla birlikte ortak bir düşünsel eksende birleşmektedir: veriden anlamlı bilgi üretmek, bu bilgiyi nicel yöntemlerle değerlendirmek ve karar süreçlerini destekleyen analitik çıktılara dönüştürmek. Kuramsal tartışmaların uygulamalı çalışmalarla birlikte sunulması; yöntemlerin yalnızca teknik özelliklerinin değil, varsayımlarının, sınırlılıklarının, güvenilirliklerinin ve farklı problem

alanlarındaki kullanım biçimlerinin de değerlendirilmesine olanak sağlamaktadır.

Bu yönüyle eserin, başta Nicel Karar Verme Yöntemleri olmak üzere karar bilimleri, veri analitiği, yöneylem araştırması, optimizasyon ve ilişkili alanlarda çalışan araştırmacılar ile lisansüstü öğrenciler için yöntemsel ve uygulamalı bir kaynak oluşturması amaçlanmaktadır.

Kitabın ortaya çıkmasına bilimsel çalışmalarıyla katkı sağlayan tüm bölüm yazarlarına teşekkür eder; eserin araştırmacılara, öğrencilere ve nicel karar verme yöntemleriyle ilgilenen tüm okuyuculara yararlı olmasını dilerim.

Dr. Merve Doğruel

İstanbul Esenyurt Üniversitesi

İşletme ve Yönetim Bilimleri Fakültesi

Yönetim Bilişim Sistemleri Bölümü

Editör

İstanbul, 2026