Kitap Hakkında

Yabancı dil olarak Rusça öğrenen Türk öğrenciler, Rusçada fiillerin önüne getirilen ön ekleri yeterince anlayamamakta; ön ekli fiilleri biçimsel ve anlamsal açıdan kavramakta güçlük yaşamaktadır. Bunun temel nedeni, Türkçede Batı dillerindeki gibi bir ön ek sisteminin bulunmaması ve öğrencilerin bu sisteme yabancı olmalarıdır. Lisans programlarında ön ekler konusuna yeterince yer verilmemesi ve alandaki kaynak yetersizliği de bu sorunu derinleştiren başlıca etkenler arasında yer almaktadır. Bu bağlamda bu kitabın hazırlanma amacı, söz konusu eksiklikleri gidermeye çalışmak ve ön ekli fiilleri öğrenmek isteyen Türk öğrencilere yararlı bir kaynak sunmaktır.

Rusçada fiillere getirilen ön ekler, dilin işleyişinde merkezi bir role sahiptir. Rusça kaynaklarda bu konuya ilişkin geniş bir literatür bulunmasına rağmen, Türkiye’de yapılan çalışmalar oldukça sınırlıdır. Bu durum, öğrencilerin günlük iletişim sırasında ön ekli fiilleri doğru ve yerinde kullanmalarını zorlaştırmaktadır. Bu sorunun azaltılabilmesi için ön eklerin öğretim programlarında daha kapsamlı biçimde ele alınması ve bu alanda yeni çalışmaların yapılması gerekmektedir.

Rus dilinin en dinamik unsurlarından biri olan ön ekler, yalnızca eylemin yönünü değiştirmekle kalmaz; aynı zamanda cümlede kullanılan edatları ve isim hallerini (padej) de doğrudan etkiler. Bu nedenle bu kitapta ön ekler, tek başına ele alınan dil birimleri olarak değil, cümlenin diğer öğeleriyle kurdukları ayrılmaz ilişki çerçevesinde incelenmiştir. Öğrencinin bir ön eki gördüğünde, onunla birlikte hangi edatın kullanılacağını ve ismin hangi halde bulunacağını bir bütün olarak kavraması hedeflenmiştir.

Ön eklerin yalnızca hareket fiilleriyle sınırlı olmaması, Rusça öğrenenler için çeşitli güçlükleri de beraberinde getirmektedir. Bu güçlüklerin temelinde ön eklerin sayıca fazla olması ve aynı ön ekin hem fiilin aspektini (görünüşünü) etkilemesi hem de fiille birlikte kullanılan edatı ve isim halini belirlemesi yatmaktadır. Hareket fiillerine eklendiklerinde yön bildirmeleri, fiilin temel anlamını değiştirmeleri ve buna ek olarak mecazî kullanımlara sahip olmaları, bu yapıları öğrenmeyi daha karmaşık hâle getirmektedir. Bu bağlamda eserde, Rusçada kullanılan 21 ön ekin her biri; temel, yan ve mecaz anlamlarıyla birlikte, karşıt ve eş anlamlıları ve aynı kökten türeyen diğer ön eklerle ilişkilendirilerek, Rus dilbilimcilerin görüşleri doğrultusunda hazırlanan fiil tabloları ve çok sayıda örnekle ayrıntılı biçimde ele alınmıştır.

Kitabın metodolojik yapısı oluşturulurken, teorik bilginin pratik uygulama ile dengeli biçimde birleştirilmesine özen gösterilmiştir. Soyut dilbilgisi kurallarının öğrenci zihninde somutlaşabilmesi amacıyla geliştirilen tablo sistemi, karmaşık görünen ön ekli fiil yapılarını sistematik bir düzleme oturtmaktadır. Her bir ön ek, yalnızca sözlük anlamlarıyla değil; bağlam içindeki işlevleri, birlikte kullanıldıkları edatlar ve isim halleriyle olan çerçevesinde görsel ve düzenli bir yapı içerisinde sunulmuştur. Bu yönüyle eser, yalnızca teorik bir inceleme değil, derslerde ve bireysel öğrenme süreçlerinde doğrudan kullanılabilecek uygulamalı bir ders kitabı niteliği taşımaktadır.

Türkçede kimi zaman ön ek izlenimi veren unsurların, Rusçadaki gibi fiillerin önüne getirilen gerçek ön ekler olmadığı; daha çok pekiştirme amacıyla kullanılan ön sesler olduğu hususuna çalışmada karşılaştırmalı bir yaklaşımla değinilmiştir. Bu yaklaşım sayesinde, Rusça ve Türkçede ön ek niteliği taşıdığı düşünülen yapıların benzer ve farklı yönlerinin öğrenciler tarafından daha açık biçimde kavranması amaçlanmıştır.

Bu kitap, 2018 yılında Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde savunulan doktora tezine dayalı olarak hazırlanmıştır. Rusça ön ekli fiillerin öğreniminde karşılaşılan güçlükleri ele alması, karşılaştırmalı yaklaşımı ve kapsamlı örneklemeleriyle öğrenciler, öğretmenler ve araştırmacılar için hem pratik hem de akademik bir rehber niteliği taşımaktadır. Bu yönleriyle eser, Türkiye’de yabancı dil olarak Rusça öğretiminde ön ekli fiiller konusunda hazırlanmış ilk kapsamlı ders kitaplarından biri olma özelliğini taşımakta ve alandaki önemli bir boşluğu doldurmayı hedeflemektedir.

Bu çalışmanın ortaya çıkmasında, doktora tez sürecim boyunca bilimsel rehberliği ve akademik katkılarıyla yol gösteren tez danışmanım Prof. Dr. Bahar Güneş’e teşekkürlerimi sunarım.

Dr. Öğr. Üyesi Muhammed TAŞKESENLİGİL

  Erzurum 2026